در ابتدا میبایست مشکلات سیستم تغذیه جهانی امروزه را بازگو کرده و پیامد های وارد شده بر دسترسی انسان ها به غذا و همچنین کفایت تغذیه ای افراد را شناخت.

تخریب محیط زیست مشکل اصلی و غیر قابل پنهان سیستم جهانی تغذیه کنونی می باشد که در این مورد می توان به افزایش انتشار گازهای گلخانه ای، شیوه های ماهی گیری ناپایدار و بی رویه و در پی آن تخریب محیط زیست آبی و همچنین قطع بی رویه درختان جنگلی اشاره نمود. از سوی دیگر، تغییرات آب و هوایی و محیطی ایجاد شده در کره زمین به سمتی پیش رفته اسن که تولید غذا را سخت و در بعضی از مناطق جهان غیر قابل پیش بینی کرده است.

با توجه به موضوعات بیان شده، پیش بینی می گردد که تا سال 2030 میزان نیاز به غذا و انرژی 50%  و نیاز به آب 30% افزایش یابد؛ که برآورده کردن این افزایش نیاز با توجه به تخریب منابع در شرایط کنونی امری بسیار سخت و حتی دست نیافتنی جلوه می نماید.

امروزه افراد غذاهایی را مصرف می کنند که بیشترین اثر منفی را بر سلامتی خود و محیط زیست دارد. بیشترین سهم درآمد افراد به مصرف مقادیر بالای گوشت قرمز، روغن، نمک و غذاهای فرآوری شده تعلق می گیرد و این در حالی است که با افزایش جمعیت و روند شهرنشینی، افزایش تقاضا و نیاز به منابع و غذاهای سرشار از انرژی بخصوص فرآورده های حیوانی افزایش یافته و مجموع تمام این عوامل به مشکلی حاد تبدیل شده و در نهایت آسیب غیرقابل جبرانی را به محیط زیست وارد می نماید.

Sustainable Diet نوعی رژیم غذایی است که با ویژگی هایی همچون 1- تاثیرات بسیار کم زیست محیطی، 2- فراهم کردن امنیت غذایی و تغذیه، 3- برآورده کردن سبک زندگی سالم برای نسل حال و آینده، 4- حفاظت از تنوع زیستی و اکوسیستم ها، 5- قابل انطباق و قابل دسترس در فرهنگ های مختلف، 6- تعیین غذاهایی که با انتشار گازهای گلخانه ای کمتری همراه هستند، 7- از لحاظ اقتصادی عادلانه و مقرون به صرفه بودن، 8- بهینه سازی منابع طبیعی، 9- از نظر تغذیه ای سالم و تامین کننده کفایت تغذیه ای در افراد مصرف کننده؛ نیز شناخته می شود.

دستورالعمل های جامع جهانی که برای Sustainable Diet تصویب شده است شامل:

1- مصرف متنوع منابع غذایی: در حال حاضرغذاهای معمول مصرفی توسط  بسیاری از افراد تنها از چند جز ماده خام تشکیل شده و هیچ تنوع بیولوژیکی در رژیم غذایی مصرفی دیده نمی شود. با توجه به تنوع بیشتر منابع گیاهی نسبت به منابع حیوانی خوراکی، می توان نتیجه گرفت که با تاکید بر مصرف بیشتر منابع گیاهی می توان به ایجاد تنوع در رژیم غذایی کمک نمود.

2- حفظ وزن ایده آل بدن: باید توجه داشت که خوردن غذای بیش از حد نیاز برای فرد، علاوه بر اثرات منفی بر سلامتی فرد، باعث هدر رفتن و از بین رفتن بیشتر مواد غذایی و آسیب به منابع زیستی می گردد. بنابراین توجه به حفظ وزن از جمله راهکارهای اساسی در زمینه حفظ محیط زیست می باشد.

3- مصرف بیشتر منابع غذایی با پایه گیاهی: مصرف حداقل 5 واحد میوه و سبزیجات در روز نیز در این دستورالعمل توصیه می گردد.

4- ارزش نهادن به غذای مصرفی و جلوگیری از هدر رفتن آن

5- تعدیل درمصرف منابع حیوانی و جایگزین کردن دیگر منابع پروتئینی در رژیم غذایی مانند حبوبات و لوبیا ها.

6- آموزش در سیستم ماهی گیری و رعایت نکات فصلی و گونه ای در جهت کاهش آسیب های وارد شده بر محیط زیست آبی

7- قرار دادن شیر و لبنیات در رژیم روزانه و یا مصرف جایگزین های با پایه گیاهی که با ویتامین ها و مواد معدنی غنی شده اند، مانند شیر جو و شیر سویا

8- مصرف میزان کافی آب در طول روز

9- مصرف پایین غذاهای غنی از چربی، شکر و نمک در رژیم غذایی

به صورت شماتیک می توان اهمیت توجه به محیط زیست توسط انتخاب های غذایی افراد را مورد بررسی قرار داد:

نتیجه گیری:

الگوهای غذایی با کمترین آسیب بر محیط زیست آن دسته از رژیم های غذایی می باشند که بر مصرف منابع غذایی گیاهی تاکید کرده و مصرف گوشت و دیگر منابع حیوانی و فرآوری شده را تعدیل بخشیده تا انتشار گازهای گلخانه ای و آسیب به سلامتی فرد و محیط زیست را کاهش دهند. بنابراین، دولت ها و سیستم های مراقبت سلامت، میبایست با اجرای سیاست های مناسب، دسترسی به رژیم های پایدار"Sustainable Diet"  را آسان و رعایت و پایبندی به این دسته از رژیم های غدایی را توسط افراد تشویق نمایند./ف.نوروزی فرد

"دکتر سعید شرافت  منش" دکترای تخصصی تغذیه و رژیم درمانی، دانشکده تغذیه و علوم غذایی علوم پزشکی شیراز